مالیات بر ارث

مالیات بر ارث چیست؟

مالیات بر ارث یکی از انواع مالیات مستقیم است که به اموال یک شخص فوت شده، شامل اموال منقول و غیرمنقول، تعلق می‌گیرد. وراث برای تقسیم قانونی اموال متوفی باید این مالیات را به دولت پرداخت کنند. به عبارت دیگر، پرداخت مالیات بر ارث یکی از مراحل قانونی برای دریافت ارث است. میزان این مالیات بر اساس نسبت وراث به متوفی متفاوت است.

انواع مالیات بر ارث

بر اساس قوانین جدید، مالیات بر ارث به دسته‌های مختلفی از اموال تعلق می‌گیرد، که شامل موارد زیر است:

• مالیات بر ارث ملک‌های مسکونی، اداری و تجاری

• مالیات بر ارث خودروها و وسایل نقلیه

• مالیات بر ارث سهام و حق تقدم بورس

• مالیات بر ارث سپرده‌های بانکی، اوراق مشارکت و سود سهام

• مالیات بر سهام سهم الشركه و حق تقدم خارج از بورس

• مالیات بر سایر اموال

برای املاک، ابتدا نرخ مالیات توسط کمیسیون املاک سازمان امور مالیاتی تعیین می‌شود، سپس میزان مالیات برای وراث بر اساس طبقه‌بندی آن‌ها مشخص می‌گردد. وراث طبقه اول باید ۷.۵ درصد مالیات بپردازند، در حالی که وراث طبقات دیگر به نسبت‌های بیشتری از طبقه اول مالیات خواهند پرداخت.

تاریخ فوت متوفی نیز در تعیین نرخ مالیات بر ارث تاثیرگذار است.

مالیات بر ارث مغازه

مالیات بر ارث مغازه‌ها و به طور کلی املاک تجاری به دلیل ارزش بالای آن‌ها معمولاً بیشتر از مالیات‌های دیگر بر ارث است. مالیات بر ملکیت مغازه و سرقفلی آن به طور جداگانه محاسبه می‌شود. ملکیت مغازه شامل دو بخش اصلی است: زمین و ساختمان یا بنای مغازه که برای هر کدام به صورت جداگانه مالیات تعیین می‌شود.

برای وراث درجه اول، نرخ مالیات بر ارث املاک تجاری معادل ۷.۵ درصد از ارزش ملک است، در حالی که این نرخ برای وراث درجه دوم و سوم به ترتیب ۱۵ درصد و ۳۰ درصد می‌باشد.

مالیات بر ارث خودرو

طبق تبصره دوم ماده ۱۷ قانون مالیات‌های مستقیم، وراث درجه اول موظف به پرداخت ۲ درصد از ارزش خودرو به عنوان مالیات هستند. برای وراث درجه دوم و سوم، این میزان به ترتیب ۴ درصد از ارزش خودرو است.

تبصره دوم ماده ۱۷ قانون مالیات‌های مستقیم به شرح زیر است:

“در صورتی که وراث دارای طبقات مختلف باشند، مالیات متعلقه به‌طور مستقل و جداگانه برای هر طبقه محاسبه و تعیین می‌شود. وراث طبقات مختلف در پرداخت مالیات، مشمول نرخ‌های متفاوت خواهند بود که به‌طور مجزا مشخص می‌شود.”

طبقه وراث و نحوه تعیین نرخ مالیات بر ارث

در قوانین وراثت، وراث بر اساس نسبت‌های خانوادگی‌شان با فرد فوت شده به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند و هر دسته مشمول نرخ مالیات متفاوتی است. طبق ماده ۸۶۲ قانون مدنی، وراث به سه طبقه تقسیم می‌شوند:

• طبقه اول:

شامل نزدیک‌ترین خویشاوندان به متوفی نظیر پدر، مادر، همسر، فرزندان و نوه‌ها است.

• طبقه دوم:

شامل اجداد، برادران، خواهران و فرزندان آنان می‌شود.

• طبقه سوم:

شامل عمو، عمه، خاله، دایی و فرزندان آنها است که نسبت دورتری با متوفی دارند.

نرخ مالیات بر ارث برای هر یک از این طبقه‌ها به‌طور جداگانه تعیین می‌شود و معمولاً طبقات نزدیک‌تر به متوفی، نرخ مالیات کمتری پرداخت می‌کنند.

ماده ۸۶۲ قانون مدنی ایران به شرح زیر است:

“وراث به ترتیب طبقات و درجات زیر تعیین می‌شوند:

۱. طبقه اول: پدر و مادر، شوهر و زن، فرزند و فرزند فرزند.

۲. طبقه دوم: اجداد و برادران و خواهران و فرزندان آنان.

۳. طبقه سوم: عمو، عمه، خاله، دایی و فرزندان آنان.”

این ماده، طبقات مختلف وراث را بر اساس نزدیکی نسبی به متوفی مشخص می‌کند و در تعیین سهم هر طبقه از ارث به کار می‌رود.

پرداخت مالیات بر ارث و معافیت‌های آن به این صورت است:

وراث یا نماینده قانونی آن‌ها باید تا یک سال پس از فوت متوفی، اظهارنامه‌ای شامل تمامی دارایی‌های متوفی، به‌روز شده با قیمت زمان فوت، و اطلاعات مربوط به بدهی‌ها و مطالبات، به اداره امور مالیاتی ارائه کنند. این اظهارنامه باید همراه با مدارکی نظیر کپی گواهی شده اوراق مالکیت، وصیت‌نامه آخرین متوفی و سایر اسناد مورد نیاز باشد.

پس از بررسی اظهارنامه توسط اداره مالیات، اگر مجموع ارزش دارایی‌های متوفی کمتر از بدهی‌ها، واجبات مالی و هزینه‌های کفن و دفن باشد، مالیاتی به اموال تعلق نمی‌گیرد و مالیات‌های پرداخت‌شده به وراث برگردانده می‌شود. اما اگر ارزش دارایی‌ها بیشتر از این هزینه‌ها باشد، مالیات بر ارث محاسبه و اخذ می‌شود.

جدول مالیات بر ارث برای سال 1403 به شرح زیر است:

• املاک غیر منقول (مسکونی، اداری، تجاری):

• خودرو و وسایل نقلیه:

• سهام و اوراق بهادار:

• سپرده‌های بانکی، اوراق مشارکت و سود سهام:

• سایر اموال (مانند موجودی‌های دیگر و غیره):

اموال مشمول مالیات بر ارث

در ایران، مطابق با ماده ۱۷ قانون مالیات‌های مستقیم، تمام دارایی‌ها و اموالی که از متوفی به جا می‌ماند، چه در داخل کشور و چه در خارج از آن، مشمول مالیات بر ارث هستند.

این شامل موارد زیر می‌شود:

• حساب‌ها و سپرده‌های بانکی.
• اوراق مشارکت و سهام شرکت‌ها.
• سودهای تعلق‌گرفته به حساب‌ها و سپرده‌ها تا زمان انتقال به وراث.
• سهام و سهم‌الشرکه‌ها و حق تقدم.
• حقوق و امتیازات مانند آب، برق، گاز، خطوط تلفن ثابت و همراه.
• وسایل نقلیه موتوری شامل خودرو، هواپیما و کشتی.
• املاک با کاربری‌های مختلف مثل مسکونی، اداری، تجاری و صنعتی.

در واقع، هر نوع دارایی که به وراث منتقل می‌شود، ممکن است مشمول مالیات بر ارث گردد. طبق ماده ۱۷ قانون، این اموال به‌طور کامل مشمول مالیات بر ارث هستند، بدون توجه به مکان فیزیکی آن‌ها.

اموال معاف از مالیات بر ارث

برخی از دارایی‌ها و اموال از مالیات بر ارث معاف هستند، از جمله:

• وجوه بازنشستگی و وظیفه متوفی.
• پس‌انداز خدمت و مزایای پایان خدمت.
• مطالبات مربوط به خسارت اخراج، بازخرید خدمت و مرخصی‌های استفاده‌نشده.
• بیمه‌های اجتماعی شامل بیمه عمر، خسارت فوت و دیه که به وارث پرداخت می‌شود.
• اموالی که به مؤسسات دولتی وقف شده‌اند.
• اثاث منزل مسکونی و محل سکونت متوفی.

به‌طور کلی، اموالی که در لیست مشمول مالیات بر ارث ذکر نشده‌اند و یا بر اساس قوانین مالیاتی از پرداخت مالیات معافند، جزو دارایی‌های غیرمشمول مالیات بر ارث محسوب می‌شوند.

مراحل صدور گواهی مالیات بر ارث

برای دریافت گواهی مالیات بر ارث، یکی از وراث یا وکیل یا نماینده قانونی آن‌ها باید به اداره امور مالیاتی مربوط به آخرین اقامتگاه قانونی متوفی مراجعه کرده و مراحل زیر را دنبال کند:

• ارائه اظهارنامه مالیات بر ارث و تمام مدارک مورد نیاز توسط وراث یا نماینده قانونی.
• دریافت دستور ارجاع و اقدام از رئیس گروه مالیاتی.
• ثبت اظهارنامه در سیستم مکانیزه ارث.
• ارجاع پرونده به واحد مالیات بر ارث توسط رئیس گروه مالیاتی.
• تشکیل پرونده ارث توسط کارشناس مالیاتی.
• بررسی و کنترل کامل بودن مدارک توسط کاردان یا کارشناس مالیاتی.
• ثبت فرم اطلاعات ورودی در سامانه ثبت اظهارنامه ارث.
• دریافت کد هویتی متوفی و شماره ثبت اظهارنامه.
• ارائه گواهی حصر وراثت و درخواست مفاصا حساب ارث.
• رسیدگی به ماترک متوفی و تأیید دارایی‌ها و بدهی‌ها از طریق استعلام‌ها و تأیید رئیس گروه مالیاتی.
• صدور گزارش محاسبه ماترک و مالیات از طریق سیستم و ارائه به رئیس گروه مالیاتی.
• صدور برگ تشخیص مالیات بر ارث پس از تأیید رئیس گروه مالیاتی.
• ابلاغ برگ مطالبه مالیات به وراث.
• پرداخت مالیات توسط مودی و صدور برگ قطعی.
• صدور مفاصا حساب مالیات بر ارث.

مدارک مورد نیاز برای صدور گواهی مالیات بر ارث

برای دریافت گواهی مالیات بر ارث، باید مدارک زیر آماده و به اداره مالیاتی ارائه شود:

• فرم تکمیل‌شده اظهارنامه مالیات بر ارث.
• اصل و کپی سند مالکیت (در صورت اجاره‌ای بودن، اجاره‌نامه و مفاصا حساب نوسازی).
• اصل و کپی گواهی فوت.
• اصل حصر وراثت.
• اصل و کپی کارت ملی متوفی و وراث.
• اصل و کپی شناسنامه متوفی و وراث.
• در صورت وجود وکیل، اصل و کپی وکالت‌نامه، کارت ملی و پروانه وکالت.

همچنین، مدارک مرتبط با اموال متوفی شامل:

• اصل و کپی سند مالکیت املاک (برای خانه و آپارتمان: قبض‌های آب، برق و گاز، مفاصا حساب نوسازی یا پایان کار، و صورت‌جلسه تفکیکی در صورت وجود؛ برای مغازه: اجاره‌نامه یا جواز کسب).
• اصل و کپی سند مالکیت یا پیش‌خرید خودرو و موتورسیکلت.
• حساب‌ها و سپرده‌های بانکی (کپی دفترچه حساب، دسته چک یا گواهی سپرده).
• اصل و کپی برگ سهام یا آخرین آگهی روزنامه رسمی شرکت.
• اصل و کپی فیش حج عمره یا تمتع.

در صورت تعلق اموال از طریق سهم‌الارث، کپی انحصار وراثت و گواهی واریز مبلغ مالیات بر ارث نیز باید ارائه شود.

سامانه پرداخت مالیات بر ارث به عنوان یکی از خدمات الکترونیکی در وب‌سایت اصلی سازمان مالیاتی به آدرس ersportal.tax.gov.ir در دسترس است. کاربران می‌توانند از طریق این سامانه، فرم‌های مربوط به ماده ۲۶ و ۳۴ اظهارنامه مالیات بر ارث را تکمیل کنند. پس از انجام محاسبات لازم و دریافت مبلغ مالیات، امکان پرداخت آنلاین نیز فراهم است.

ماده ۳۴ قانون مالیات بر ارث

ماده ۳۴ قانون مالیات بر ارث به وضوح بیان می‌کند که برخی از نهادها و اشخاص موظف به رعایت موارد خاصی قبل از واگذاری دارایی‌های متوفی به وراث هستند. به طور خاص، این ماده به افراد و سازمان‌هایی که با دارایی‌های متوفی سر و کار دارند، دستور می‌دهد که:

• بانک‌ها و مؤسسات مالی:

هرگونه دارایی نقدی یا غیرنقدی متعلق به متوفی که در اختیار دارند، نمی‌توانند قبل از دریافت گواهی پرداخت مالیات، به وارثان منتقل کنند.

• ادارات ثبت اسناد و املاک:

این ادارات موظفند که قبل از ثبت نام دارایی‌های غیرمنقول به نام وراث، گواهی پرداخت مالیات را دریافت کنند.

• دفاتر اسناد رسمی:

هنگام ثبت تقسیم‌نامه‌ها یا معاملات مربوط به دارایی‌های متوفی، باید از دریافت گواهی پرداخت مالیات اطمینان حاصل کنند.

• شرکت‌ها:

اگر متوفی دارای سهام در شرکت‌ها باشد، این شرکت‌ها نمی‌توانند سهام را به نام وراث منتقل کنند بدون اینکه گواهی مالیات بر ارث ارائه شود.

• شرکت‌های کارگزاری و صندوق‌های سرمایه‌گذاری:

این نهادها نیز باید گواهی پرداخت مالیات را پیش از انجام هرگونه معامله مربوط به دارایی‌های متوفی دریافت کنند.

• صندوق‌های دادگستری و ادارات ثبت اسناد:

این نهادها نیز باید از دریافت گواهی مالیات اطمینان حاصل کنند قبل از انجام هرگونه اقدام مرتبط با دارایی‌های متوفی.

ماده ۲۶ قانون مالیات‌های مستقیم (قانون مالیات بر ارث) به شرح زیر است:

اشخاص زیر موظفند نسبت به تحویل اظهارنامه مالیات بر ارث اقدام کنند:

• وراث:

وراث متوفی یا نماینده قانونی آنها موظفند حداکثر ظرف یک سال از تاریخ فوت، اظهارنامه مالیاتی مربوط به ارث را تنظیم و به اداره امور مالیاتی مربوطه تسلیم نمایند.

• مدیران املاک:

مدیران املاک، شرکت‌ها یا مؤسسات که دارایی‌های متوفی در اختیار آنهاست، باید در خصوص مالیات بر ارث، اظهارنامه مالیاتی را تهیه و به اداره مالیاتی ارائه کنند.

در این ماده، نحوه تنظیم و تحویل اظهارنامه مالیاتی بر ارث مشخص شده و مهلت قانونی برای این کار تعیین شده است. این مقررات به منظور مدیریت و نظارت بر وصول مالیات بر ارث و جلوگیری از مشکلات قانونی مرتبط با انتقال دارایی‌های متوفی به وراث تعیین شده است.»