مشمولین مالیاتی

مشمولین مالیاتی

پرداخت مالیات یکی از منابع درآمدی اصلی دولت‌ها به شمار می‌رود، اما ممکن است این پرسش برای شما پیش بیاید که آیا همه افراد موظف به پرداخت مالیات هستند یا اینکه شرایط خاصی وجود دارد که برخی را از پرداخت معاف می‌کند.

در این راستا، اشخاص مشمول مالیات مستقیم و غیرمستقیم چه کسانی هستند؟

با توجه به قوانین و مقررات مختلف که توسط نهادهای مختلف تنظیم و تصویب می‌شوند، مشخص است که برخی از افراد از پرداخت مالیات معاف هستند و تحت شرایط ویژه‌ای قرار می‌گیرند.

مالیات‌ها به طور کلی به دو دسته تقسیم می‌شوند:

• مالیات مستقیم

• مالیات غیرمستقیم

مالیات‌های مستقیم دامنه وسیع‌تری از انواع مالیات‌ها را شامل می‌شود.

مالیات غیرمستقیم:

این نوع مالیات به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود: مالیات بر واردات و تولید و مالیات بر مصرف و فروش. در واقع، مالیات‌های غیرمستقیم به صورت غیرمستقیم بر روی قیمت نهایی کالاها و خدمات افزوده می‌شود.

مالیات مستقیم:

این دسته از مالیات‌ها مستقیماً از افرادی که درآمد یا دارایی دارند، دریافت می‌شود و به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود: مالیات بر دارایی و مالیات بر درآمد. مالیات بر دارایی شامل مالیات بر ارث و حق تمبر است، در حالی که مالیات بر درآمد به انواع مختلفی نظیر درآمد املاک، درآمد کشاورزی، حقوق، درآمد مشاغل، درآمد اشخاص حقوقی و درآمدهای اتفاقی تقسیم می‌شود.

در برخی شرایط خاص، ممکن است افراد از پرداخت مالیات معاف باشند.

برای توضیح مفهوم “مشمولین پرداخت مالیات”، باید بگوییم که افرادی که موظف به پرداخت مالیات هستند، به عنوان “مودی” شناخته می‌شوند. این اشخاص به دلیل مسئولیت‌شان در پرداخت مالیات‌های تعیین‌شده، تحت عنوان “مشمول” نیز قرار می‌گیرند. در این دسته، افرادی هستند که طبق قوانین مالیاتی باید مالیات بپردازند.

با این حال، برخی سازمان‌ها و نهادها از پرداخت مالیات معاف هستند. به ویژه، سازمان‌های دولتی جزء این گروه محسوب می‌شوند، چرا که بودجه آن‌ها از سوی دولت تأمین می‌شود و بنابراین مالیاتی از آن‌ها دریافت نمی‌شود.

مشمولین مالیاتی به چند دسته تقسیم می‌شوند؟

مشمولین عادی:

طبق ماده 1 قانون مالیات‌های مستقیم، این افراد مشمول پرداخت مالیات هستند و موظف‌اند مالیات تعیین‌شده را با ارائه اظهارنامه پرداخت کنند.

ماده 1 قانون مالیات‌های مستقیم در ایران به شرح زیر است:

اشخاص حقیقی و حقوقی ایرانی و خارجی که در ایران دارای درآمد یا املاک و دارایی هستند، مشمول مالیات‌های مستقیم می‌باشند. این مالیات‌ها بر اساس میزان درآمد، دارایی و فعالیت‌های اقتصادی آنان محاسبه و دریافت خواهد شد. همچنین، درآمد و دارایی‌هایی که در خارج از کشور تحصیل و واقع شده‌اند و مشمول مقررات مالیاتی ایران هستند، نیز تحت پوشش مالیات‌های مستقیم قرار می‌گیرند.

این ماده به طور کلی بیان می‌کند که تمامی افراد و نهادهایی که درآمد یا دارایی‌هایی در ایران دارند، موظف به پرداخت مالیات بر اساس قوانین مالیاتی کشور هستند.

مشمولین معاف:

این افراد به رغم اینکه مشمول قوانین مالیاتی هستند، از پرداخت مالیات معافند. به عبارتی، مانند افرادی که تحت قوانین مالیاتی قرار نمی‌گیرند، از پرداخت مالیات مستثنی هستند. برای مثال، درآمد ناشی از سود سپرده‌های بانکی اشخاص حقیقی، فعالیت‌های کشاورزی و دام‌پروری، و اجاره املاک مسکونی و موقوفات از پرداخت مالیات معاف است.

مشمولین پرداخت مالیات:

طبق ماده 1 قانون مالیات‌های مستقیم، هر شخص ایرانی که مقیم داخل کشور باشد یا هر فرد حقیقی ایرانی مقیم خارج از کشور، برای درآمدهایی که از ایران یا سایر کشورها کسب می‌کند.

مشمول پرداخت مالیات مستقیم است. به طور خاص:

• تمامی مالکین، اعم از اشخاص حقیقی یا حقوقی، نسبت به دارایی‌ها و املاک خود در ایران مشمول مالیات هستند.
• هر شخص حقیقی ایرانی مقیم ایران برای تمامی درآمدهایی که در ایران یا خارج از کشور به‌دست می‌آورد، مالیات پرداخت می‌کند.
• هر شخص حقیقی ایرانی که خارج از ایران مقیم است، برای درآمدهایی که در ایران کسب می‌کند، مشمول مالیات می‌باشد.
• هر شخص حقوقی ایرانی برای تمامی درآمدهایی که در ایران یا خارج از کشور کسب می‌کند، موظف به پرداخت مالیات است.
• هر فرد غیرایرانی، اعم از حقیقی یا حقوقی، نسبت به درآمدهایی که در ایران به‌دست می‌آورد و همچنین برای درآمدهایی که از واگذاری امتیازات، خدمات، آموزش‌های فنی یا فروش فیلم‌های سینمایی در ایران کسب می‌کند، مالیات پرداخت می‌کند.

غیر مشمولین پرداخت مالیات

طبق ماده 2 قانون مالیات‌های مستقیم، برخی نهادها و سازمان‌ها از پرداخت مالیات معاف هستند، از جمله:

• وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی
• شهرداری‌ها و دهیاری‌ها
• بنیادها و نهادهایی که دارای مجوز معافیت از مقام رهبری هستند
• سازمان‌ها و نهادهایی که بودجه آن‌ها به‌طور کامل از دولت تأمین می‌شود

ماده 2 قانون مالیات‌های مستقیم

بر اساس ماده 2 قانون مالیات‌های مستقیم، برخی از نهادها و سازمان‌ها از پرداخت مالیات معاف هستند.

این معافیت شامل موارد زیر می‌شود:

1. وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی:

این نهادها به دلیل تأمین بودجه از سوی دولت، از پرداخت مالیات معاف هستند.

2. شهرداری‌ها و دهیاری‌ها:

این نهادهای محلی که برای خدمت‌رسانی به جامعه تأسیس شده‌اند، معاف از پرداخت مالیات هستند.

3. بنیادها و نهادهای تحت پوشش مقام رهبری:

این گروه از نهادها نیز از پرداخت مالیات معاف هستند، مشروط بر اینکه مجوز معافیت از مقام رهبری دریافت کرده باشند.

4. سازمان‌ها و نهادهایی که بودجه آن‌ها به‌طور کامل از دولت تأمین می‌شود:

این سازمان‌ها نیز از پرداخت مالیات معاف هستند.

• تبصره 1:

اگر شرکتی در مالکیت یا سرمایه‌گذاری نهادهای فوق‌الذکر سهمی داشته باشد، درآمد یا سود حاصل از این سرمایه‌گذاری مشمول مالیات خواهد بود.

• تبصره 2:

درآمدهایی که از فعالیت‌های اقتصادی نظیر صنعت، معدن، تجارت، خدمات و سایر فعالیت‌های تولیدی به‌دست می‌آید، به‌طور جداگانه و مطابق با ماده 105 قانون مالیات‌های مستقیم مالیات‌پذیر است.

• تبصره 3:

معافیت‌های مالیاتی برای افرادی که از مقام رهبری مجوز معافیت دریافت کرده‌اند، باید با تأیید نهایی مقام رهبری معتبر شناخته شود.

این ماده به‌طور کلی نهادهای دولتی و غیرانتفاعی را از پرداخت مالیات معاف می‌کند، اما در موارد خاص، درآمدها و فعالیت‌های اقتصادی خاص به‌طور جداگانه مورد بررسی و مالیات‌گذاری قرار می‌گیرد.

ماده 105 قانون مالیات‌های مستقیم

قانون مالیات‌های مستقیم به نحوه محاسبه و پرداخت مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی و درآمدهای ناشی از فعالیت‌های اقتصادی می‌پردازد. 

درآمد اشخاص حقوقی به استثنای درآمدهایی که طبق این قانون معاف شده‌اند.

مشمول مالیات به نرخ‌های زیر است:

1. نرخ مالیات بر درآمد شرکت‌ها و مؤسسات غیرانتفاعی به میزان بیست و پنج درصد از درآمد خالص تعیین می‌شود.

2. نرخ مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی که از محل فعالیت‌های اقتصادی به‌دست می‌آید، به نسبت درآمد مشمول مالیات در هر سال مالی، مطابق با جدول زیر محاسبه می‌شود:

•   تا ده میلیارد ریال: نرخ مالیات سی درصد.

•   از ده میلیارد ریال تا پنجاه میلیارد ریال: نرخ مالیات بیست و پنج درصد.

•   بیش از پنجاه میلیارد ریال: نرخ مالیات بیست درصد.

3. درآمدهایی که از فعالیت‌های صنعتی، معدنی، تجاری، خدماتی و سایر فعالیت‌های تولیدی به‌دست می‌آید، مشمول مالیات به نرخ‌های مذکور در بند (2) خواهد بود.

4. شرکت‌ها و مؤسسات موظفند اظهارنامه مالیاتی خود را در پایان هر سال مالی به سازمان امور مالیاتی ارائه دهند و مالیات تعیین شده را پرداخت کنند.

5. نرخ‌های مالیاتی فوق، طبق مقررات مالیاتی و تغییرات قوانین، ممکن است مورد بازبینی و تغییر قرار گیرد.

این ماده به نحوه محاسبه مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی و شرکت‌ها پرداخته و نرخ‌های مختلف مالیاتی برای درآمدهای مشمول را تعیین می‌کند.

توجه ویژه به معافیت‌ها

جانبازان و ایثارگران از پرداخت مالیات بر حقوق خود معاف هستند، اما درآمدهای دیگر آن‌ها مشمول مالیات است. به عنوان مثال، درآمدی که از طریق فعالیت‌هایی مانند وکالت کسب می‌شود، مشمول مالیات خواهد بود.

تبصره‌های مربوط به ماده 2

• تبصره اول:

اگر شرکتی سهمی از سرمایه اولیه یا درآمد نهادهای معاف از مالیات را داشته باشد، سهم سود یا درآمد آن مشمول مالیات خواهد بود.

• تبصره دوم:

درآمدهایی که از فعالیت‌های اقتصادی مختلف مانند صنعت، معدن، تجارت، خدمات و تولید به‌دست می‌آید، به طور جداگانه و بر اساس ماده 105 مالیات محاسبه می‌شود.

• تبصره سوم:

معافیت‌ها برای افرادی که مجوز از مقام رهبری دارند، باید به تأیید نهایی مقام رهبری برسد تا از پرداخت مالیات معاف شوند.