معافیت های مالیاتی
معافیت های مالیاتی
مالیات در قانون مالیاتهای مستقیم به طور مشخص تعریف نشده است. با این حال، بر اساس مواد این قانون، میتوان گفت که مالیات بخشی از درآمد دولتهاست که از افراد مشمول دریافت میشود و بر توزیع عادلانه ثروت و رونق اقتصادی جامعه تأثیر میگذارد.
طبق قانون مالیاتهای مستقیم، مالیاتها به دو دسته کلی تقسیم میشوند: مالیاتهای مستقیم و مالیاتهای غیرمستقیم. مالیات مستقیم، مانند مالیات بر درآمد اجاره ملک، مستقیماً از درآمد و دارایی افراد حقیقی و حقوقی مشمول دریافت میشود. مالیات غیرمستقیم، مالیاتی است که بر مصرف کالا و خدمات وضع شده و از مصرفکنندگان اخذ میگردد.
قانون مالیاتهای مستقیم علاوه بر موارد پرداخت مالیات و مشمولین آن، معافیت های مالیاتی سال 1403 و مشوقهای مالیاتی را نیز پیشبینی کرده است. معافیت مالیاتی به معنای خارج کردن برخی منابع درآمدی و سرمایهای از شمول پرداخت مالیات است که این معافیت میتواند موقت یا دائمی باشد.
با توجه به اینکه موارد معافیت های مالیاتی سال ۱۴۰۳ مشخص شده و تنها در صورت وجود شرایط خاص قابل اعمال است، در ادامه مقاله به بررسی انواع و موارد معافیتهای مالیاتی و سقف آنها در سال 1403 خواهیم پرداخت.
انواع معافیت های مالیاتی
پرداخت مالیات یک الزام قانونی است که تمامی افراد فعال در جامعه باید رعایت کنند. این قانون نه تنها در ایران، بلکه در سراسر جهان به منظور حفظ گردش مالی و استحکام اقتصادی کشورها اجرا میشود. اگر نمیدانید انواع معافیتهای مالیاتی چیست و به چه کسبوکارهایی تعلق میگیرد، این مقاله را مطالعه کنید. در این مطلب، به بررسی مفهوم مالیات، معافیت مالیاتی و دستهبندی مشاغل معاف از مالیات خواهیم پرداخت.
مالیات و معافیت مالیاتی
مالیات نقش حیاتی در تأمین مالی هزینههای دولتی و توزیع عادلانه درآمد دارد. این مالیاتها به منابع درآمدی و سرمایهای افراد جامعه تعلق میگیرند و به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
مالیات مستقیم:
این نوع مالیات مستقیماً از درآمد افراد گرفته میشود.
مالیات غیرمستقیم:
این مالیات به کالاها و خدمات افزوده شده و از مصرفکنندگان دریافت میشود.
در کنار این سیستم مالیاتی، معافیت های مالیاتی نیز تعریف شدهاند که برخی از مشاغل را از پرداخت مالیات تحت شرایط خاص معاف میکنند. این معافیتها بهطور موقت یا دائمی برخی از منابع درآمدی را از پرداخت مالیات مستثنی میکنند و به عنوان یک سیاست حمایتی از سوی دولت برای اقشار و مناطق خاص در نظر گرفته شدهاند. این معافیتها عمدتاً به مالیاتهای مستقیم مربوط میشوند.
اهداف معافیت های مالیاتی
هدف اصلی از معافیت های مالیاتی، حمایت دولت از فعالیتهای اقتصادی خاص و مناطق نیازمند توسعه است. این سیاستها برای هدایت سرمایهگذاری به سوی بخشهای خاصی از اقتصاد و حمایت از کسبوکارهای کوچک و نوپا اتخاذ میشوند. این حمایتها به نوبه خود باعث تقویت اقتصاد ملی و ایجاد عدالت اقتصادی در جامعه میشوند.
چرا همه کسبوکارها مشمول معافیت مالیاتی نمیشوند؟
پاسخ این است که مالیات منبع اصلی درآمد دولت است. اگر معافیت های مالیاتی به صورت گسترده اعطا شود، درآمد دولت کاهش یافته و بودجه برای ارائه خدمات عمومی کمتر میشود. برای جلوگیری از این مشکلات و حفظ عدالت مالیاتی، دولت تنها برخی کسبوکارها را بر اساس اولویتها و نیازهای اقتصادی کشور، معاف از مالیات میکند.
انواع معافیت های مالیاتی بر اساس نوع کسبوکار
این سوال که معافیت مالیاتی به کدام کسبوکارها تعلق میگیرد، مهم است. در قوانین مالیاتی کشور، 17 ماده مربوط به انواع معافیت های مالیاتی وجود دارد. در این بخش به معرفی کسبوکارهایی که بر اساس این مواد از پرداخت مالیات معاف هستند، میپردازیم و جزئیات هر کدام از این فعالیتها را شرح میدهیم.
معافیت فعالیتهای تولیدی، معدنی و گردشگری
طبق ماده 132 قوانین مالیاتی کشور، درآمدهای ناشی از فعالیتهای تولیدی، معدنی و گردشگری از تاریخ اجرای این ماده، به مدت پنج سال و در مناطق کمتر توسعه یافته به مدت ده سال، مشمول مالیات با نرخ صفر میشوند. این معافیت شامل درآمدهای حاصل از خدمات مراکز گردشگری مانند بیمارستانها، هتلها و مراکز تفریحی اشخاص حقوقی غیردولتی نیز میشود. مدت زمان این معافیت به منطقه فعالیت بستگی دارد.
ماده ۱۳۲ قانون مالیاتهای مستقیم به شرح زیر است:
درآمد مشمول مالیات ابرازی ناشی از فعالیتهای تولیدی و معدنی در واحدهای تولیدی یا معدنی در بخشهای تعاونی و خصوصی که از تاریخ اجرای این ماده از طرف وزارتخانههای ذیربط برای آنها پروانه بهرهبرداری صادر یا قرارداد استخراج و فروش منعقد میشود، از تاریخ شروع بهرهبرداری یا استخراج به میزان ۸۰٪ و به مدت چهار سال و در مناطق کمتر توسعهیافته به میزان صددرصد (۱۰۰٪) و به مدت ده سال از مالیات موضوع این قانون معاف هستند.
تبصره ۱:
کلیه تأسیسات ایرانگردی و جهانگردی که دارای پروانه بهرهبرداری از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی میباشند، از تاریخ اجرای این اصلاحیه تا مدت سه سال از پرداخت ۵۰٪ مالیات بر درآمد ابرازی معاف هستند.
تبصره ۲:
در صورتی که شخص حقوقی دارای بیش از یک واحد تولیدی یا معدنی باشد که در نقاط مختلف کشور مستقر هستند، معافیت یادشده برای هر واحد به طور جداگانه اعمال میشود.
تبصره ۳:
شرکتها و واحدهای تولیدی و معدنی که معافیتهای مالیاتی این ماده شامل حال آنها میشود، مکلفند در طول دوره معافیت، صورتهای مالی سالانه خود را که به تأیید حسابداران رسمی رسیده باشد، به سازمان امور مالیاتی کشور تسلیم نمایند.
2. معافیت کسبوکارهای مرتبط با اختراعات و اکتشافات
درآمدی که از حق اختراع یا حق اکتشاف به مخترع یا مکتشف تعلق میگیرد، تحت شرایط مشخصی از پرداخت مالیات معاف است.
بخش صادرات
بر اساس ماده 141 قانون مالیاتهای مستقیم، صد درصد درآمد حاصل از صادرات خدمات، کالاهای غیرنفتی و محصولات بخش کشاورزی، و همچنین 20 درصد درآمد ناشی از صادرات مواد خام، مشمول مالیات با نرخ صفر است. البته این قانون دارای تبصرههایی است که باید در شرایط مختلف رعایت شوند.
ماده ۱۴۱ قانون مالیاتهای مستقیم:
صد درصد (100%) درآمد حاصل از صادرات محصولات تمام شده کالاهای صنعتی و محصولات بخش کشاورزی (شامل محصولات زراعی، باغی، دام، طیور، شیلات، جنگل و مرتع) و صنایع تبدیلی و تکمیلی و همچنین 100% درآمد حاصل از صادرات کالاهای مختلف که به صورت ترانزیت به ایران وارد شده یا میشود و بدون تغییر در ماهیت یا با انجام کاری بر روی آنها صادر میگردد، مشمول مالیات با نرخ صفر میگردد.
بیست درصد (20%) از درآمد حاصل از صادرات مواد خام مشمول مالیات با نرخ صفر میگردد. فهرست مواد خام و همچنین کالاهای نفتی و گازی و پتروشیمی که مشمول مالیات این ماده نمیباشند، به پیشنهاد مشترک وزارتخانههای امور اقتصادی و دارایی، صنعت، معدن و تجارت، نفت، جهاد کشاورزی و اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران تهیه و به تصویب هیأت وزیران میرسد.
تبصره 1:
دولت میتواند در راستای حمایت از تولید داخلی و مصرف داخلی محصولات و بهویژه مواد اولیه در داخل کشور، سیاستهای تشویقی وضع کند.
تبصره 2:
دستورالعمل اجرایی این ماده توسط سازمان امور مالیاتی کشور و با همکاری وزارتخانههای مذکور و اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران تهیه و ابلاغ میگردد.
معافیت هزینههای درمان
مطابق ماده 137 قانون مالیاتهای مستقیم، هزینههای درمانی که بابت معالجه خود، همسر، فرزندان، والدین و خواهر و برادر تحت تکفل در یک سال مالیاتی پرداخت میشود، تحت شرایط خاص (مانند نبود امکانات معالجه در داخل کشور و نیاز به درمان در خارج) و با تأیید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، از پرداخت مالیات معاف است.
ماده ۱۳۷ قانون مالیاتهای مستقیم:
هزینههای پزشکی پرداختی هر مؤدی بابت معالجه خود، همسر، فرزندان، پدر، مادر، برادر و خواهر تحت تکفل در یک سال مالیاتی در صورتی که به تأیید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی رسیده باشد، قابل کسر از درآمد مشمول مالیات آن سال خواهد بود، مشروط بر اینکه:
در مواردی که معالجه در خارج از ایران انجام شده باشد، علاوه بر تأیید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، باید اسناد پرداخت هزینههای مربوط به خارج از کشور نیز ارائه شود.
هزینههای درمانی که توسط سازمانهای بیمه یا کارفرما پرداخت شده باشد، قابل کسر نخواهد بود.
در مورد هزینههای مربوط به بیماریهای خاص و صعبالعلاج، تأییدیه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی کفایت میکند و نیازی به تأیید دیگر سازمانها نیست.
تبصره:
هزینههای درمانی که در خارج از کشور انجام شده و با رعایت موارد فوق پرداخت شده است، با نرخ تسعیر ارز در روز پرداخت، به نرخ رسمی اعلامی توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، از درآمد مشمول مالیات کسر میشود.
3. معافیت سپردههای بانکی
تا سال 1401، سپردههای بانکی از پرداخت مالیات معاف بودند. اما به دلیل اینکه برخی شرکتها منابع مالی خود را به جای سرمایهگذاری در کسبوکار، در بانکها سپردهگذاری میکردند، تبصرهای در بودجه سال 1401 تصویب شد. طبق این تبصره، سود و جوایز حاصل از سپردههای بانکی و موسسات اعتباری غیربانکی مجاز، مشمول مالیات 25 درصدی خواهند بود.
4. معافیت جوایز علمی و پژوهشی
درآمدهای حاصل از فعالیتهای تحقیقاتی و پژوهشی که از وزارتخانههای مربوطه پروانه تحقیق دریافت کردهاند، به مدت ده سال از پرداخت مالیات معاف است. با این حال، برای برخورداری از این معافیت، شرایط و تبصرههای خاصی وجود دارد که باید به دقت رعایت شوند.
5. معافیت در حوزه آموزش
طبق ماده 134 قانون مالیاتی کشور، درآمدهای حاصل از مدارس غیرانتفاعی در سطوح ابتدایی، راهنمایی، متوسطه، فنی و حرفهای، آموزشگاههای آزاد با مجوز سازمان آموزش فنی و حرفهای، دانشگاهها و مراکز آموزش عالی غیرانتفاعی و مهدکودکها در مناطق کمتر توسعهیافته، و همچنین درآمدهای حاصل از باشگاهها و مؤسسات ورزشی دارای مجوز سازمان تربیت بدنی، از پرداخت مالیات معاف است. همچنین، درآمد مؤسسات نگهداری از معلولین ذهنی و حرکتی نیز شامل این معافیتها میشود.
ماده ۱۳۴ قانون مالیاتهای مستقیم:
درآمد حاصل از فعالیتهای زیر از پرداخت مالیات معاف است:
مدارس غیرانتفاعی:
درآمد حاصل از تعلیم و تربیت در مدارس غیرانتفاعی شامل ابتدایی، راهنمایی، متوسطه، و فنی و حرفهای که دارای مجوز از مراجع ذیصلاح هستند.
آموزشگاههای فنی و حرفهای:
درآمد حاصل از فعالیتهای آموزشگاههای فنی و حرفهای آزاد که دارای مجوز از سازمان آموزش فنی و حرفهای کشور میباشند.
دانشگاهها و مراکز آموزش عالی غیرانتفاعی:
درآمد دانشگاهها و مراکز آموزش عالی غیرانتفاعی.
مهدهای کودک:
درآمد مهدهای کودک در مناطق کمتر توسعهیافته.
باشگاهها و مؤسسات ورزشی:
درآمد باشگاهها و مؤسسات ورزشی با مجوز سازمان تربیت بدنی.
مؤسسات نگهداری از معلولین:
درآمد مؤسسات نگهداری از معلولین ذهنی و حرکتی.
این معافیتها به شرطی اعمال میشود که درآمدها صرفاً برای اهداف آموزشی و تربیتی و مطابق با قوانین و مقررات مربوطه هزینه شوند.
6. معافیت جهیزیه و مهریه
طبق قوانین مالیاتی، جهیزیه و مهریه، چه منقول و چه غیرمنقول، از پرداخت مالیات معاف هستند. این معافیت به معنای عدم نیاز به پرداخت مالیات بر این اقلام میباشد.
7. معافیت برای بخشهای تعاون
ماده 138 قانون مالیاتهای مستقیم بیان میکند که سود ابرازی شرکتهای تعاونی و خصوصی که صرف توسعه یا تکمیل واحدهای صنعتی و معدنی میشود، تا 50 درصد از مالیات معاف است. همچنین، درآمد مشمول مالیات شرکتها و اتحادیههای تعاونی سهامی عام شامل 25 درصد تخفیف در مالیات خواهد بود.
ماده ۱۳۸ قانون مالیاتهای مستقیم:
سود ابرازی شرکتهای تعاونی و خصوصی که بهمنظور توسعه یا تکمیل واحدهای موجود صنعتی و معدنی مصرف میشود، تا 50 درصد از مالیات معاف است.
درآمد مشمول مالیات شرکتها و اتحادیههای تعاونی سهامی عام به میزان 25 درصد تخفیف در مالیات تعلق میگیرد.
تبصره:
شرایط و نحوه اعمال این معافیتها بر اساس دستورالعملهای اجرایی که توسط سازمان امور مالیاتی کشور تهیه و ابلاغ میشود، مشخص خواهد شد.
8. معافیت سود پروژهها
بر اساس قوانین مالیاتی، سودی که از پروژههای خاص حاصل میشود، تحت شرایط معین از پرداخت مالیات معاف است.
9. معافیت صنایع دستی
طبق ماده 142 قانون مالیاتهای مستقیم، درآمد کارگاههای تولید فرش دستبافت، صنایع دستی، اتحادیههای تولیدی و شرکتهای تعاونی فعال در این زمینهها از مالیات معاف است.
ماده ۱۴۲ قانون مالیاتهای مستقیم:
درآمد حاصل از فعالیتهای تولیدی و صنعتی زیر به شرح زیر از پرداخت مالیات معاف است:
درآمد کارگاههای تولید فرش دستبافت و صنایع دستی.
درآمد اتحادیههای تولیدی و شرکتهای تعاونی که به تولید صنایع دستی و فرش دستبافت مشغول هستند.
این معافیتها برای فعالیتهای مذکور در صورتی که درآمدها صرفاً برای تولید و توسعه صنایع مربوطه هزینه شوند، قابل اعمال است.
10. معافیت فعالیتهای اقتصادی در مناطق آزاد
بر اساس قوانین مالیاتی، کلیه فعالیتهای اقتصادی اشخاص حقیقی و حقوقی در مناطق آزاد تجاری و صنعتی به مدت 20 سال از پرداخت مالیات بر درآمد و دارایی معاف هستند.
11. معافیت فعالیتهای فرهنگی و هنری
مطابق ماده 139 قانون مالیاتهای مستقیم، فعالیتهای مطبوعاتی، انتشاراتی و قرآنی که از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجوز دریافت کردهاند، از پرداخت مالیات معاف هستند. همچنین، سایر فعالیتهای فرهنگی و هنری تحت نظارت این وزارتخانه نیز از این معافیت بهرهمند میشوند.
ماده ۱۳۹ قانون مالیاتهای مستقیم:
درآمد ناشی از فعالیتهای زیر از پرداخت مالیات معاف است:
فعالیتهای مطبوعاتی و انتشاراتی:
شامل فعالیتهای چاپ و نشر که دارای مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هستند.
فعالیتهای قرآنی:
شامل فعالیتهای مرتبط با قرآن که مجوزهای لازم را از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دریافت کردهاند.
فعالیتهای فرهنگی و هنری:
شامل فعالیتهای فرهنگی و هنری که تحت نظارت و مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی انجام میشوند.
این معافیتها به شرطی اعمال میشود که درآمدها بهطور مستقیم برای اهداف مربوطه صرف شوند و مطابق با مقررات و ضوابط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باشند.
12. معافیت ترانزیت کالا
طبق قوانین مالیاتی کشور، حمل و نقل و ترانزیت کالاهای خارجی تحت شرایط خاص از پرداخت مالیات معاف است. برای بهرهمندی از این معافیت، باید پروانه حملونقل از جمهوری اسلامی ایران دریافت شود و مسئولیت حمل و نقل تا مقصد یا برگشت به عهده شرکت حملونقل باشد. لازم به ذکر است که این معافیت شامل درآمدهای ناشی از حملونقل کالاهای وارداتی نمیشود.
13. معافیت بیمه عمر
طبق ماده 136 قانون مالیاتهای مستقیم، پرداختهایی که بابت انواع بیمههای عمر و زندگی انجام میشود، تحت شرایط معین از مالیات معاف هستند.
ماده ۱۳۶ قانون مالیاتهای مستقیم:
پرداختهای مربوط به بیمههای عمر و زندگی که به نام مؤدی یا افراد تحت تکفل او انجام میشود، در صورتی که مطابق با ضوابط و شرایط تعیینشده از سوی بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران و سایر مراجع ذیصلاح باشد، تا میزان مشخصی از پرداخت مالیات معاف است. این معافیت شامل حق بیمههایی میشود که برای بیمههای عمر و زندگی تحت شرایط خاص تعیینشده توسط مراجع قانونی پرداخت شده است.
14. معافیت شرکتهای دانشبنیان
شرکتهای دانشبنیان شامل مؤسسات خصوصی یا تعاونی هستند که با هدف تقویت ارتباطات بین صنعت و دانشگاه، افزایش دانش و ثروت، و پیشبرد توسعه اقتصادی بر پایه نوآوری تأسیس میشوند. این شرکتها به ویژه در زمینه تحقیق و توسعه فعالیت کرده و محصولات با ارزش افزوده بالا، اغلب در قالب نرمافزارهای کاربردی، تولید میکنند. این شرکتها به مدت حداقل 15 سال از پرداخت مالیات، عوارض حقوقی، گمرکی و سود بازرگانی معاف هستند.
شرایط بهرهمندی از معافیت های مالیاتی
برای برخورداری از معافیت های مالیاتی، طبق تبصره 2 ماده 119 برنامه پنجم توسعه، اشخاص حقیقی و حقوقی باید کلیه وظایف مالیاتی شامل ارائه اظهارنامه مالیاتی و نگهداری دفاتر و اسناد مالی را به سازمان امور مالیاتی ارائه دهند.
معافیت های مالیاتی مشاغل برای سال ۱۴۰۳
برای سال ۱۴۰۲، سقف معافیت مالیاتی مشاغل به میزان ۴۷ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان تعیین شده بود. به این معنا که تمام مشاغل تا این مبلغ از پرداخت مالیات معاف هستند. بنابراین، اگر شما صاحب کسبوکاری هستید و در حال ارسال اظهارنامه عملکرد سال ۱۴۰۲ هستید، میتوانید از این معافیت استفاده کنید.
با این حال، برای سال ۱۴۰۳، سقف معافیت مالیاتی مشاغل به ۱۴۴ میلیون تومان افزایش یافته است. البته، این معافیت تنها برای واحدهای صنفی که از پایانه فروشگاهی (دستگاه کارتخوان) استفاده میکنند، اعمال میشود. در غیر این صورت، سقف معافیت مالیاتی ۱۰۰ میلیون تومان خواهد بود.
توجه به سقف معافیت مالیاتی مشاغل برای سال ۱۴۰۳
لازم به ذکر است که سقف معافیت مالیاتی مشاغل برای سال ۱۴۰۳، که در واقع در سال ۱۴۰۴ برای ارسال اظهارنامه عملکرد استفاده میشود، به ۱۴۴ میلیون تومان افزایش یافته است. برای واحدهای صنفی که از پایانه فروشگاهی (دستگاه کارتخوان) استفاده کنند، این معافیت به همین میزان تعلق میگیرد. در غیر این صورت، سقف معافیت مالیاتی ۱۰۰ میلیون تومان خواهد بود.
معافیت مالیاتی ماده ۱۰۱ قانون مالیاتهای مستقیم
براساس تبصره ۱ ماده ۱۰۱ قانون مالیاتهای مستقیم، در مشارکتهای مدنی، چه اختیاری و چه قهری، شرکا میتوانند تنها از دو معافیت بهرهمند شوند. به این معنا که مبلغ معافیت بهطور مساوی بین تمامی شرکا تقسیم شده و مالیات بر اساس سهم باقیمانده هر شریک محاسبه میشود.
نکات مهم:
شرکای زوج:
برای شرکای زوج، سیستم مالیاتی بهعنوان یک نفر در نظر گرفته میشود و آنها تنها مجاز به استفاده از یک معافیت هستند.
وراث:
در صورت فوت هر یک از شرکا، وراث آن شریک بهطور مساوی از معافیت مالیاتی ماده ۱۰۱ بهرهمند میشوند.
شرکتهای چندگانه:
براساس تبصره ۲ ماده ۱۰۱، اگر یک شخص حقیقی دارای چندین واحد شغلی باشد، مجموع درآمد این واحدها با کسر تنها یک معافیت، مشمول مالیات به نرخهای تعیینشده در ماده ۱۳۱ قانون مالیاتهای مستقیم خواهد شد.
سقف معافیت مالیاتی اشخاص حقیقی سال 1403
معافیت مالیاتی | 36 میلیون و 600 هزار تومان از سود سالیانه، معاف از مالیات است |
نرخ مالیات 15 درصد | برای درآمد تا 200 میلیون تومان اول |
نرخ مالیات 20 درصد | برای درآمد تا 200 میلیون تومان دوم |
نرخ مالیات 25 درصد | برای باقیمانده درآمد فراتر از این |

